राक्सिराङमा चेपाङ समुदायको सांस्कृतिक पर्व न्वागी उल्लासपूर्वक मनाइँदै

मकवानपुर– मकवानपुरको राक्सिराङ गाउँपालिकामा चेपाङ समुदायको प्रमुख सांस्कृतिक पर्व न्वागी (छोनाम) उल्लासपूर्वक मनाइँदै छ ।

चेपाङ समुदायको मौलिक संस्कृति, परम्परा र जीवनपद्धतिसँग गहिरो रूपमा जोडिएको न्वागी पर्वमा नयाँ अन्नबाली तथा फलफूल पहिले पितृ र भूमिलाई चढाएर मात्र आफूले खाने परम्परा छ । चेपाङ समुदायको बाक्लो बसोबास रहेको राक्सिराङमा न्वागीलाई विशेष महत्त्वका साथ मनाउने गरिन्छ ।

गाउँपालिकाले यस वर्ष न्वागी पर्वका अवसरमा भदौ २२ र २३ गते दुई दिन स्थानीय सार्वजनिक बिदा दिएको छ । उक्त अवधिमा गाउँपालिकाभित्रका सरकारी कार्यालय, सार्वजनिक सङ्घ–संस्था तथा शिक्षण संस्था बन्द रहने निर्णय गरिएको छ ।

चेपाङ भाषामा न्वागीलाई ‘छोनाम’ भनिन्छ । यो पर्वलाई चेपाङ समुदायले पितृको स्मरण, भूमिपूजा र नयाँ उत्पादन उपभोगमा ल्याउने महत्त्वपूर्ण अवसरका रूपमा लिने गरेका छन् । भदौमा खेतबारीमा उत्पादन भएको नयाँ अन्न तथा फलफूल पितृलाई नचढाई खान नहुने धार्मिक तथा सांस्कृतिक मान्यता समुदायमा रहेको छ ।

नयाँ अन्न पितृलाई चढाउने परम्परा

न्वागीका अवसरमा चेपाङ परिवारले घरमा नयाँ उत्पादन भित्र्याएर विशेष पूजा गर्ने गर्छन् । घैया धान, काउनो, गाभा, निबुवा, घिरौँला, पिँडालु तथा विभिन्न कन्दमूललगायत नयाँ उब्जनी पितृ र भूमिलाई चढाउने गरिन्छ । पूजा सम्पन्न भएपछि मात्रै परिवारका सदस्यले नयाँ अन्न तथा फलफूल प्रसादका रूपमा ग्रहण गर्ने परम्परा छ ।

पर्वका क्रममा चेपाङ झाँक्री अर्थात् पान्देले धार्मिक विधिअनुसार पितृपूजा गर्ने गर्छन् । कतिपय स्थानमा राति नै पूजा सुरु गरी ढ्याङ्ग्रो बजाउने, पितृको स्मरण गर्ने तथा नयाँ उत्पादन चढाउने गरिन्छ । भोलिपल्ट बिहान पितृपूजा सम्पन्न गरेपछि परिवार तथा आफन्तजनसँगै प्रसाद ग्रहण गरी पर्व मनाउने चलन छ ।

संस्कृति र पहिचानसँग जोडिएको पर्व

न्वागी धार्मिक अनुष्ठानमा मात्र सीमित नभई चेपाङ समुदायको सामाजिक एकता, मौलिक संस्कृति र पहिचानसँग जोडिएको पर्व हो । पर्वका अवसरमा आफन्तजन तथा समुदायका सदस्य भेला हुने, परम्परागत विधि पूरा गर्ने र विभिन्न सांस्कृतिक गतिविधिमा सहभागी हुने गर्छन् ।

चेपाङ समुदायले भदौ २२ गतेलाई सामूहिक रूपमा न्वागी मनाउने प्रमुख दिनका रूपमा लिँदै आएको छ । यद्यपि विभिन्न कुल तथा परिवारअनुसार भदौ महिनाभरि नै न्वागी मनाउने परम्परा रहेको चेपाङ अगुवाहरू बताउँछन् ।

राक्सिराङ गाउँपालिकाको विवरणअनुसार यो क्षेत्र आदिवासी तथा अल्पसंख्यक चेपाङ समुदायको बाहुल्यता रहेको भूगोल हो । यहाँ चेपाङ समुदायको पृथक् सभ्यता, संस्कृति र परम्परा रहेको छ ।

सामूहिक उत्सव बन्दै न्वागी

विगतमा अधिकांश चेपाङ परिवारले आ–आफ्नो घरमा सीमित रूपमा मनाउँदै आएको न्वागी पछिल्ला वर्षमा सामूहिक रूपमा समेत मनाउन थालिएको छ । चेपाङ समुदायको सांस्कृतिक पहिचान संरक्षण तथा नयाँ पुस्तालाई मौलिक परम्परासँग जोड्ने उद्देश्यले विभिन्न स्थानमा सांस्कृतिक कार्यक्रमसहित न्वागी मनाउने गरिएको छ ।

न्वागी पर्वमा परम्परागत पूजा विधि, झाँक्री संस्कार, ढ्याङ्ग्रो तथा नयाँ अन्न र फलफूलको प्रयोगसँगै समुदायका सदस्यबीच भेटघाट र शुभकामना आदानप्रदान हुने गर्छ । यसले चेपाङ समुदायको पुस्तौँदेखिको जीवनशैली, प्रकृतिसँगको सम्बन्ध र पितृप्रतिको सम्मानलाई समेत प्रतिबिम्बित गर्छ ।

‘नयाँ अन्न पहिले पितृलाई, त्यसपछि आफूलाई’ भन्ने मूल मान्यतामा आधारित न्वागीले चेपाङ समुदायमा प्रकृति, भूमि, अन्न उत्पादन र पुर्खाप्रतिको सम्मानलाई एकैसाथ जोडेको छ । त्यसैले राक्सिराङमा मनाइने न्वागी धार्मिक आस्थासँगै चेपाङ समुदायको मौलिक पहिचान र सांस्कृतिक निरन्तरताको महत्वपूर्ण प्रतीकका रूपमा स्थापित हुँदै गएको छ ।